Home Repertoire Heinrich Heine

Heinrich Heine

 

heine zwartwit lowres

"Dort wo man Bücher verbrennt, verbrennt man am Ende auch Menschen"
Heinrich Heine, Almansor

Voor veel hedendaagse lezers is Heinrich Heine (1797-1856) vooral bekend om zijn bitterzoet-romantische gedichten, afkomstig uit Buch der Lieder, waarvan Robert Schumann een aantal op muziek zette in de geliefde liederencyclus Dichterliebe. Maar Heine is veel meer dan uitsluitend een Romantiker: niet alleen ondermijnt hij voortdurend zijn eigen romantische gevoelens met zijn onnavolgbare vileine humor, maar ook is hij een uiterst scherp commentator van zijn tijd: zowel van het literaire en intellectuele leven als van het heersende politieke en sociale klimaat. Bovendien is hij een erudiet beschouwer van zijn eigen vaderland, met groot inzicht in ontwikkelingen uit zowel verleden en heden als de toekomst.


Het perspectief van de buitenstaander, dat Heine cultiveert als afgewezen minnaar (de ongelukkige gestalte in zijn gedichten) en kritisch intellectueel (de positie van de eenling, die zich nooit lang laat identificeren met enige partij): dat is tevens het perspectief van de jood – Heines joods zelfbewustzijn doortrekt heel zijn oeuvre, van de wrange humor tot de klaagzangen waarmee hij zich solidair verklaart met alle slachtoffers van de menselijke geschiedenis.

 

Onderwerpen van mijn lezingen/cursussen

à Werken:
Buch der Lieder, o.a. Im wunderschönen Monat Mai
Auf Flügeln des Gesanges
Die Lotusblume
Die Loreley
Sie saßen und tranken am Theetisch
Die Grenadiere
Belsazar
Die alten, bösen Lieder
(& vele andere gedichten, getoonzet door o.a. Schumann, Brahms, Wolf)
Reisebilder, o.a. Die Harzreise
Ideen. Das Buch Le Grand
Neue Gedichte, o.a. Nachtgedanken („Denke ich an Deutschland in der Nacht“)
Doktrin („Schlage die Trommel und fürchte dich nicht“)
Die schlesischen Weber
Deutschland. Ein Wintermärchen
Atta Trol. Ein Sommernachtstraum
Verhalend proza, o.a. Der Rabbi von Bacharach
Aus den Memoiren des Herrn von Schnabelewopski
Der Doktor Faust
Romanzero, o.a. Der Asra
Vitzliputzli
Enfant perdu
Kritische en politieke geschriften, o.a. Einleitung zu ‚Kahldorf über den Adel‘
Die romantische Schule
Ludwig Börne. Eine Denkschrift
Autobiografische geschriften, o.a. Geständnisse – Testamente – Memoiren

à Achtergronden, o.a.:
Duitse vrijheidsstrijd en ontstaan nationalisme, de ‘Burschenschaften’
Weens Congres, Restauration en verzet van intellectuelen: de Duitse ‘Vormärz’
de revoluties van 1830 en 1848
kapitalisme, communisme en de arbeidersbeweging (Karl Marx)
de ‘Romantik’ als dubbelzinnige inspiratiebron
Petrarcisme als Spät-Romantik
positie van de joden in de 19e eeuw: tussen emancipatie en antisemitisme
Napoleon als “Idee” (Hegel)

à Heinrich Heine biografisch, o.a.:
Joodse afkomst – tussen het getto en de rijke bankier
ongelukkige verliefdheid, gekwetste persoonlijkheid, mislukte loopbaan
politiek geëngageerd schrijven in de ‘Vormärz’ – wisselen tussen poëzie en proza
conflicten met o.a. August von Platen, Ludwig Börne
ontmoetingen met Goethe, Wagner, Marx
Burschenschaftler, Saint-Simonisten, Jungdeutschen
ziekbed, religiositeit en liefde – de ‘Matrazengruft’